ok2024menu






Gjelt Visser na 60 jaar gestopt als organist Friese Orgelkrant 2024
 

Onder Friese organisten in gereformeerd vrijgemaakte kring is Gjelt Visser een bekende figuur. Niet alleen was hij er lange tijd als organist actief, in ander opzicht was hij eveneens actief. Hij vervulde bijvoorbeeld ook kerkelijke ambten. Hij is een schoolvoorbeeld van de gereformeerde mannenbroeders die langzamerhand schaarser beginnen te worden.
Op 1 november van het vorig jaar zette hij na 60 jaar een punt achter zijn loopbaan als organist.
Hij is gestopt omdat zijn taak als mantelzorger van zijn ernstig zieke echtgenote daarmee niet langer te combineren valt. Het vervallen van de late middagdienst (aanvang 16.30 uur) in een aantal gereformeerd vrijgemaakte gemeenten speelde bij dit besluit een doorslaggevende rol.
Wie is deze Gjelt Visser? Hierna volgt een portret.

Het begin
Gjelt Visser werd op 28 juni 1947 geboren in Driezum, een dorp van nog geen 1000 inwoners in gemeente Dantumadiel. Driezum vormt een tweelingdorp met Wâlterswâld. De beide dorpen delen meerdere verenigingen. Sinds 2009 zijn de Friese plaatsnamen de officiële, toen veranderden Driesum en Wouterswoude in Driezum en Wâlterswâld. *

Zijn ouders waren Andries Visser (1921-2000) en Grietje Vrieswijk (1922-2003). Gjelt groeide op met twee jongere zusjes. Vijf andere kinderen van zijn ouders overleden kort na hun geboorte.
Gjelt kroop dikwijls achter het harmonium dat thuis bij een vriend van de lagere school stond. Op aanraden van diens ouders mocht Gjelt van zijn ouders op muziekles en werd er, toen hij een jaar of 11 was, een harmonium voor hem aangeschaft. Zijn eerste orgelleraar was Frits Boskma uit Wâlterswâld, zelfstandig muziekdocent en dirigent. Om kosten te besparen werd met klavarscribo gewerkt, maar dat veranderde toen Boskma docent aan de nieuwe muziekschool De Wâldsang in Buitenpost werd. Klavarscribo was van toen af taboe en Gjelt moest opnieuw beginnen en dan met het gebruikelijke notenschrift.
Ook vader Visser probeerde het harmonium te bespelen, maar dat vlotte niet echt. De andere gezinsleden toonden weinig belangstelling voor het harmonium. Toen na verloop van tijd een groter harmonium werd gekocht, verhuisde het 'oude' harmonium naar pake en beppe Vrieswijk in Wâlterswâld.

Beide harmoniums hadden geen pedaal. Dit probleem werd enigermate opgelost met hulp van de plaatselijke predikant. In de pastorie te Driezum stond een pedaalharmonium met twee manualen en Gjelt mocht daar op maandagavond zijn pedaalspel oefenen. Met het vertrek van de dominee naar Winschoten verviel deze mogelijkheid. Toen is Gjelt Visser met orgellessen gestopt. Nadat hij in 1968 was getrouwd en kort daarna zélf een orgel met pedaal kon aanschaffen, is hij weer orgellessen gaan nemen, eerst bij Arnold Feddema uit Murmerwoude (in 1971 opgegaan in Damwoude, nu Damwâld) en later bij H.K.W. Frenkel, organist-onderwijzer in Rinsumageast. Beiden waren bekende kerkmusici in Fryslân.
Diverse redenen leidden tot onderbroken orgellessen waardoor Gjelt nooit een orgeldiploma heeft behaald. Dit heeft zijn lange loopbaan als kerkorganist echter niet belemmerd. De leerzame periode bij zijn orgeldocenten Feddema en Frenkel is daaraan vooral debet geweest. Op latere leeftijd onderhield en verdiepte hij zijn orgelspel door les te nemen bij Arie Goud uit Dokkum en bij Theo Jellema uit Leeuwarden.

Benoemingen tot organist
Zijn eerste aanstelling als organist vond plaats bij de gereformeerde gemeente vrijgemaakt van Driesum c.a. (later Driezum-Wâlterswâld) per 1 november 1963. Gjelt was toen 16 jaar. De gereformeerde kerk vrijgemaakt (GKv) staat in Wâlterswâld en is gebouwd in 1952, Er bevond zich sinds 1955 een orgel van Spiering uit 1929 (zie Friese Orgelkrant van 2018, blz. 26-28).
Vervolgens was hij van 1966-1968 organist van de GKv in Hallum. De gemeente was in 1946 geïnstitueerd en is in 1987 samengevoegd met Ferwerd. Aanvankelijk werd de kerk in Hallum gebruikt, waar een harmonium aanwezig was. Na de bouw van een nieuwe kerk in Ferwert werd de Hallumer kerk 1995 verkocht. Het pand is nu een garage.
Enkele jaren nadat Gjelt Visser organist in Driezum-Wâlterswâld was geworden, maakte hij kennis met Fokje Teitsma uit Hallum. Ze ontmoetten elkaar tijdens een kerkelijke jeugdmeeting. In de pauze spraken ze elkaar en de vonk sloeg over. Zij zijn elkaar daarna nooit meer uit het oog verloren. Vrij kort nadat zij verkering kregen, werd Gjelt organist in Hallum en begeleider van het koor waar ook Fokje in zong.
Op 12 december 1968 traden zij in het huwelijk. Het burgerlijk huwelijk werd voltrokken in het gemeentehuis te Ferwert en de kerkelijke bevestiging vond plaats in de GKv van Hallum. Tijdens de trouwdienst zaten de aanwezigen twee keer in het donker omdat de stroom uitviel. Het jonge paar ging in Murmerwoude (nu onderdeel van Damwâld) wonen. Behalve huisvrouw werd Fokje kosteres. Gjelt verdiende aanvankelijk de kost als receptionist bij een plaatselijk garagebedrijf. In verschillende functies werkte hij vervolgens 40 jaar bij Achmea in Leeuwarden.
Zij kregen 6 kinderen, waarvan enkele muzikaal waren. Eentje speelt nog altijd gitaar. Inmiddels heeft het paar 13 kleinkinderen, waarvan de 19-jarige Wouter serieus orgel speelt. Gjelt Visser werd in zijn nieuwe woonplaats organist van de GKv. Daar werd hij in 1969 organist van de GKv De Begroeting. Dat is hij geweest van 1969 tot 2009. Hier kreeg hij achtereenvolgens met drie orgels te maken: tot circa 1977 met een Frans drukwindharmonium, daarna korte tijd met een positief van Pels & Van Leeuwen en tenslotte van 1978 tot 2009 met een nieuw gebouwd positief van Simon Bak uit Edam.

De GKv van Damwâld is in 2010 vanwege de achteruitgang in ledental opgeheven. Het gebouw De Begroeting werd inclusief het Bak-orgel verkocht aan een lokale afsplitsing van de christelijk gereformeerde gemeente, de Andreasgemeente (zie Friese Orgelkrant 2018, blz. 22-23).
Vanaf 1995 was Gjelt Visser ook organist van de twee gereformeerde kerken vrijgemaakt in Drachten: tot 2003 in De Fontein en tot 2023 in De Hoeksteen. Toen hij in 2023 na zestig jaar als organist stopte, was Gjelt dus 28 jaar lang organist van de Hoeksteen geweest. Daarnaast was hij toen ook organist van De Rank in Zuidhorn (zie hierna).
De Fontein werd gebouwd in 1965 als Gereformeerde kerk ‘synodaal’. De kerk is in 1993 aan de GKv verkocht. Voor een uitgebreide beschrijving van het Pels-orgel (1966) in De Fontein van Drachten zie Theo Jellema, ‘Orgelbouw na 1945 in Friese kerken’, Leeuwarden 2019, blz. 63-65. Jochem Schuurman, organist van de Martinikerk in Franeker, was vóór zijn benoeming in Franeker maar ook nu nog organist van De Fontein.
Het orgel van Mense Ruiter (12(11) / II / vP) in De Hoeksteen werd in 1976 voltooid. De manualen hebben een mechanische tractuur, het pedaal een elektrische. Voor meer gegevens over dit orgel zie www.orgbase.nl en www.kerk-en-orgel.nl
Van 2010-2015 was Gjelt Visser tevens organist van zowel de GKv in Dokkum als van de GKv De Morgenster in Ferwert. In Dokkum bespeelde hij een gewijzigd orgel van W. van Leeuwen uit Leiderdorp, dat oorspronkelijk werd gebouwd voor de hervormde kerk in Gameren (Gld.). In 1990 is het geplaatst in de GKv van Dokkum.

In februari 2020 ging de GKv dicht omdat de gereformeerd vrijgemaakte gemeenten van Dokkum en Driezum-Wâlterswâld fuseerden tot een nieuwe kerkelijke gemeente Dokkum-Driezum. De nieuwe gemeente kerkt in Wâlterswâld. Het Van Leeuwen-orgel uit Dokkum bevindt zich nu in de GKv van Grijpskerk (zie orgbase.nl beschrijvingsnummer 1006354).
De gereformeerd vrijgemaakte gemeente van Ferwert werd op 29 augustus 1945 geïnstitueerd. In hetzelfde jaar werd een kerk gebouwd. De vrijgemaakte gemeenten van Ferwert en Hallum zijn in 1987 gefuseerd. Aanvankelijk werd daarna gezamenlijk in Hallum gekerkt, maar op 19 maart 1993 werd een tot kerk verbouwde voormalige gymnastiekzaal van de openbare basisschool te Ferwert in gebruik genomen. In deze nieuwe kerk werd een elektronisch Johannus-orgel gebruikt. In 2015 werd de GKv wegens dalend ledental opgeheven, op zondag 29 maart 2015 vond de laatste kerkdienst plaats. Sinds 2008 was er geen eigen predikant meer en de laatste jaren had de gemeente ook geen eigen organist(en) meer, vandaar dat Gjelt Visser met enkele collega-organisten insprong. Alle organisten waren tijdens de laatste dienst in Ferwert actief en Gjelt nam het slotspel voor zijn rekening. Het kerkgebouw werd net als de eerste GKv van Ferwert aan een particulier verkocht en het Johannus-orgel werd aan het plaatselijke verzorgingshuis geschonken. In 2015 was Gjelt Visser nog altijd organist van De Hoeksteen te Drachten. Dat bleef hij tot 2023. Daarnaast was hij vanaf 2019 tevens organist in de GKv** De Rank van Zuidhorn. Deze kerk bezit een fraai Van Vulpen-orgel (25/II/vP) uit 1989. Zie orgbase.nl beschrijvingsnummer 1001889. De bekende Groninger organist Sietze de Vries was hier ruim 25 jaar organist.
Tenslotte zij nog vermeld dat Gjelt Visser van 2007-2022 organist was bij de officiële dodenherdenking van de gemeente Dantumadiel. Hij volgde in 2007 Arnold Feddema in deze hoedanigheid op.

Jubilea
Gjelt Vissers jubilea 25 en 40 jaar organist vielen in de periode dat hij verbonden was aan de GKv De Begroeting in Damwâld. In 1988 is zijn 25-jarig jubileum niet gevierd, wél werd in 1994 gevierd dat hij toen 25 jaar organist in Damwâld was. Hij kreeg toen van de kerkelijke gemeente een bundel met ‘Koraalbewerkingen over de 150 psalmen’. In 2003 was Gjelt 40 jaar organist. Bovendien had de GKv toen 25 jaar geleden het Bak-orgel aangeschaft. Het jaar daarop, toen de gereformeerd vrijgemaakte gemeente Damwâld 60 jaar bestond, is dat samen met 25 jaar Bak-orgel gevierd. Eraan voorafgaand kreeg het orgel een grote onderhoudsbeurt door Mense Ruiter Orgelmakers, waarbij het ook opnieuw werd geïntoneerd. Gjelt wist ter gelegenheid van de jubilea organist Jan Jongepier uit Leeuwarden voor een improvisatieconcert te strikken. Dit concert is een hoogtepunt geweest in de geschiedenis van de GKv in Damwâld (zie Friese Orgelkrant 2018, blz. 23). Het 50-jarig organistenjubileum van Gjelt viel in 2013 op de Dankdag voor Gewas en Arbeid. Na de middagdienst in De Hoeksteen te Drachten werd Gjelt tijdens een feestelijke bijeenkomst in het zonnetje gezet en iets dergelijks gebeurde na de avonddienst in de Morgenster te Ferwert opnieuw.

In 2018 namen Gjelt en zijn echtgenote zélf het initiatief tot de feestelijke viering van twee jubilea: zij combineerden de viering van 50 jaar huwelijk met Gjelts 55-jarig jubileum als organist. Vanwege Fokjes gezondheid werden beide op één avond in Leeuwarden gevierd (zie foto van de uitnodiging). De datum van 1 november 2023 waarop hij exact 60 jaar kerkorganist zou zijn, was voor Gjelt het moment om een punt achter zijn loopbaan als kerkorganist te zetten.

Overige activiteiten van Gjelt Visser
Sommige andere muzikale activiteiten van Gjelt hingen samen met het feit dat hij kerkorganist was. Zo is Gjelt van 1969 tot 2003 begeleider van koren geweest. Van de volgende koren was hij vaste begeleider: Gereformeerd Gemengd Koor uit Hallum, Gloria Deo uit Blije, Zingend Geloven uit Surhuisterveen en Zingt De Heer uit Zuidhorn. Verder was hij bestuurslid van de in 1973 opgerichte Vereniging van Gereformeerde Kerkmusici VGK, afdeling Fryslân. Heel iets anders was zijn lidmaatschap van het muziekkorps in Blije en van het Driezumer muziekkorps Excelsior. Hij sloeg er de kleine (concert)trommel en speelde tuba. Met een vriend richtte hij in Driezum een drumband op waarvan hij enige tijd tamboer-maître was.

In de GKv van Damwâld was Gjelt Visser niet alleen veertig jaar organist en lid van de liturgiecommissie, maar ook een poos koster, webmaster en leider van de jeugdvereniging. Hij deed de kerkelijke boekhouding en vervulde zowel het ambt van diaken als ouderling. In die laatste functie was hij ook enige tijd scriba van de kerkenraad. Daarnaast is hij lid geweest van het afdelingsbestuur van de Vereniging 'Dit Koningskind' (zie www.ditkoningskind.nl) en was hij Deputaat Fryske Earetsjinsten (DFE) en Provinciaal Deputaat ad artikel 11 (hulpbehoevende kerken).

Tenslotte
Gjelts echtgenote Fokje is ernstig ziek. In 2016 werden Alzheimer en nierfalen gediagnosticeerd. Toen is Gjelt gestopt met het begeleiden van de ochtenddienst en de vroege middagdienst van 14.30 uur. De laatste jaren kon ze na eerst gerust te hebben alleen nog naar de late middagdienst in Drachten. Er ging dan altijd iemand van de kinderen of van vrienden mee, zodat Fokje niet alleen in de kerk zat als Gjelt het orgel bespeelde. Toen de late middagdiensten na de coronapandemie werden opgeheven, verviel deze optie om samen een kerkdienst bij te wonen. Vanwege de verslechterende gezondheid van Fokje was Gjelt Visser in 2022 ook al gestopt als organist bij de officiële dodenherdenking van de gemeente Dantumadiel. Naast de professionele hulp voor zijn vrouw is Gjelt inmiddels 24/7 als mantelzorger voor haar nodig.

Op 30 oktober 2023 bespeelde Gjelt samen met zijn 19-jarige kleinzoon Wouter het orgel in De Hoeksteen te Drachten. Woensdag 1 november stond Gjelt ingeroosterd voor de Dankdag voor Gewas en Arbeid. Die middag samen met zijn kleinzoon deed hem definitief besluiten na precies 60 jaar als kerkorganist te stoppen. Geen makkelijk besluit, maar wel één met een lichtpuntje: met een gerust hart kan hij immers het ‘orgelstokje’ doorgeven aan zijn kleinzoon.

JOHAN SJOUKEMA

* Met het oog op de leesbaarheid heb ik de huidige, dat wil zeggen Friese, spelling van plaatsnamen aangehouden, tenzij dat vanwege een officiële naamgeving van een gemeente of vereniging niet wenselijk was.
** Strikt genomen is Gjelt Visser nog een halfjaar organist van de Nederlandse Gereformeerde Kerken (fusie in mei 2023 van GKv en NGK) geweest. Gemakshalve ben ik hieraan in dit artikel voorbij gegaan.



kopieer link naar clipboard